Sneeuw

Vandaag de eerste Amerikaanse sneeuwstorm meegemaakt. Voor de noordelijke staten niet zo bijzonder, maar voor de regio rond Washington D.C. wel. Men heeft het er wel vaak over in de winter, maar het valt bijna nooit. Nu dus wel. En hoe.

Het begon eergisteren met de weerwaarschuwingen. Nu denk je: Amerikanen waarschuwen overal voor, dus het zal uiteindelijk wel meevallen. Gisteravond begonnen de witte vlokken voorzichtig te vallen. En het valt nu nog. Ondertussen ligt er al bijna 50cm. Sinds 1960 niet voorgekomen hier. Het publieke leven ligt zo ongeveer stil en er zijn vrijwel geen auto's op de weg. Vaker sneeuw zou zo maar eens mee kunnen helpen de niet-officiële Kopenhagen afspraken te realiseren.

Een groot deel van de winkels en banken is gesloten. Universiteiten dicht, tentamens afgezegd, evenementen geannuleerd. Via internet en locale TV laten veel kerken weten morgen geen diensten te houden. Een flinke berg sneeuw en het is snel afgelopen met onze planning en georganiseer.

Eigenlijk zouden we vooral van de sneeuw moeten genieten. En dat doen we ook wel een beetje, ware het niet dat we juist vandaag Hollanders op bezoek zouden krijgen! Frank, Henk en Gerdine zijn vanmorgen vroeg Nederlandse tijd uit Brussel vertrokken om vanavond rond zessen hier te geraken. Niet dus.

Vanuit Brussel al een vertraging, maar die was bij landing in Atlanta bijna weggewerkt. Maar helaas. Vliegvelden rond Washington en Baltimore hebben alle vluchten voorlopig gecancelled. Dus geniet het drietal momenteel van een weekendje Atlanta (in de staat Georgia, ongeveer 1200km ten zuiden van Baltimore) en komen ze waarschijnlijk pas maandagavond aan.

50 jaar geen heftige sneeuw in de regio en juist vandaag, 19 december 2009, wel. Die Amerikanen doen er werkelijk alles aan om Europees bloed buiten de deur te houden. Of nee, ik bedoel, ze waren in Nederland juist sneeuw gewend, dit zal dus helpen snel te acclimatiseren.         

Bloed

Dinsdag zou ik bloed geven. Het Amerikaanse Rode Kruis houdt een paar keer per jaar een massale bloeddonordag. Op het ziekenhuisterrein wordt de foyer van een gebouw vrijgemaakt en ingericht als doneerstation. Via contactpersonen in het ziekenhuis en uitgebreide mailcampagnes worden medewerkers opgeroepen mee te werken. Als bedankje wordt het gratis boek "Iron Heart" in het vooruitzicht gesteld. In Nederland geef ik al ruim tien jaar zonder problemen -en zonder boeken- dus ik dacht: waarom ook hier niet.

Helaas. De Amerikanen zitten niet op Europees bloed te wachten. Bij het doorlezen van de uitgebreide intakelijst leek alles goed te gaan. Tot de laatste paragraaf. "Bent u tussen 1980 en nu in totaal meer dan vijf jaar in Europa (zie tabel 2 voor de betreffende landen) geweest?" Nou, ik dacht het wel. "U komt niet in aanmerking voor bloeddonatie." Bloed uit Nederlandse aderen (en vrijwel alle andere Europese) is niet geschikt om door Amerikaanse harten te stromen. De reden? Mad cows. Volgens een alleraardigste medewerker ("U mag wel een boek meenemen, hoor") beschikken ze niet over de juiste testen voor de gekke-koeien-ziekte. Misschien verandert het beleid binnenkort (change - yes we can), maar voorlopig wordt ik zeer bedankt. Nou, bekijk het maar met je boek. Als jij mijn bloed niet wilt, hoef ik jouw ijzeren hart ook niet.

In de Cathedral of St. John the Divine, 1047 Amsterdam Avenue in de New Yorkse wijk Harlem, vloeide zaterdag ook bloed. Het mannenkamerkoor Early Music New York (3 alt, 3 tenor, 2 bariton, 1 bas, o.l.v. Frederick Renz) raakte ons hart met 15e en 16de eeuwse kerstmuziek uit Europa. Indrukwekkende schoonheid. Jacob Clement (ca.1510-ca.1556) brengt met een over haar dode zoon wenende Rachel de profetie over Bethlehem tot leven.

Vox in Rama audite est
ploratus et ulutates:
Rachel plorans filios suos
noluit consolari
quia non sunt.    

Het nageslacht van Rachel viert vandaag het Chanoeka-feest. De vrijheid en onafhankelijk wordt gevierd met het ontsteken van de kaarsjes in de negen-armige kandelaar. Obama ontvangt 600 Joden in het Witte Huis voor een feestelijke bijeenkomst. De New York Times van gisteren stond vol met advertenties van dure cadeau's uit de beste juweliers- en kledingzaken van het land. 'Happy Hanukkah.' De wereld van Chaim Potok wordt levend hier. Toen we op sjabbatmorgen door de orthodoxe Joodse wijk in Brooklyn liepen, werd het getik van de regen alleen doorbroken door enkele in het zwart geklede Joden. Met regenkappen die over de hoeden en mutsen passen. En de chief medical officer van de New York Eye and Ear Infirmery, dr. Rosenthal, heeft me geleerd dat Joodse ziekenhuizen een sjabbat-lift hebben: een lift die op sjabbat op iedere verdieping stopt zodat je niet op het knopje hoeft te drukken.

Hoeveel bloed zou er nog moeten vloeien voor het Amerikaanse zorgstelsel hervormd wordt? Prof. Alfred Sommer, voormalig dean van de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, hield dinsdag een wat cynische lezing. Verandering is hard nodig, wat hem betreft. En ik vrees dat hij gelijk heeft. Je vindt hier de beste ziekenhuizen ter wereld. Wat innovaties in zorg, onderzoek en onderwijs betreft is Amerika al lange tijd in de lead. Alles kan, ook in de zorg. Als je maar geld hebt. Maar als je kijkt naar het zorgstelsel (het systeem), dan is daar nogal wat op aan te merken. De V.S. spenderen bijna twee keer zoveel aan de gezondheidszorg als andere Westerse landen (in 2007 $7,290 per hoofd van de bevolking, in Nederland $ 3,837), terwijl de gemiddelde leeftijd er lager is en de kindersterfte hoger. Er zijn meer dan 42 miljoen (van de ruim 300 miljoen) Amerikanen onverzekerd voor zorg. Er zijn drie landen in de wereld die geen systeem van basisverzekering voor iedere inwoner hebben: Mexico, Turkije en... de V.S. De oplossingen waar dr. Sommer voor pleit lijken veel op het zorgstelsel dat we in Nederland hebben. Een verplichte basisverzekering voor iedereen, concurrentie tussen aanbieders en verzekeraars en sturing van de overheid waar nodig. En veel meer aandacht voor gezondheid (inclusief preventie) dan zorg ('eet nog maar een hamburger, wij verkopen u graag goede medicijnen of een uitstekende behandeling'). Obama hoopt zijn hervormingsplannen voor de zorg voor de kerst rond te hebben. Het is zeer de vraag of dit lukt. Voor een groot deel van de Republikeinen (en ook sommige Democraten) is een verplichte basisverzekering on-Amerikaans, communistisch en zeer bedreigend voor de toekomst van de V.S.

Maar tja. Ze slaan zelfs een halve liter gratis stuff uit Holland af: O+, met een Hb van 9.9. Vrijheid en grootsheid. Jij of ik. God bless the United States of America.          

Dagboek

Maandag 16 nov
7.11 Aan het ontbijt bij Dunk' in Donuts met koffie en bagel terugkijken op een regenachtig weekend Boston. Stad vol historie. Onofficiële Harvard rondleiding door twee studenten. Boston Tea Party expositie in het Olt Meeting House: Amerikanen gooiden als protest tegen de Britse overheersing en belastingheffing duizenden ponden thee overboord. Als Andrien erbij was geweest... Puriteinen begonnen hier strijd tegen slavernij en overheersing. O.a. George Whithefield was erbij betrokken. Begin van het vrije en democratische Amerika. Lekker, die koffie.
8.54 Gastvrij onthaal in het Massachusetts Eye and Ear Hospital (MEEI) door CEO John Fernandez en zijn assistent Phyllis Clark. Doelstelling: 3 dagen kwaliteitsgegevens verzamelen, meekijken op de OK en mensen interviewen. Gesprek met John. Werkplek met computer en telefoon beschikbaar. Mét uitzicht op de Charles River, vanaf 8 hoog.
9.47 Interview met consultant die 30 jaar ervaring heeft in het vergelijken van gegevens van revalidiatieinstellingen. Spraakopname apparatuur (ja, daar kan je je digitale camera ook voor gebruiken) werkt gelukkig naar behoren.
14.01 Boeiend gesprek met chef-anesthesioloog, die sinds 1 oktober verantwoordelijk is bij MEEI voor de hele OK. Met alle uitdagingen van dien. Heeft jaren in een ziekenhuis om de hoek gewerkt en ook ervaring met crew resource management, de veilgheidstraining die bij de luchtvaart vandaan komt. Welke kwaliteitsdoelstellingen heeft hij voor zijn OK? Wordt dat gemeten? Is vergelijken met de gegevens van andere oogziekenhuizen daarbij nuttig? En werkzaam?
15.18 Interview met dame die kwaliteit en veiligheid in beheer heeft. Verpleegkundige die 30 jaar in het ziekenhuis werkt en verschillende dingen heeft gedaan. Er wordt gewerkt met Quality Dashboards, waarop gegevens worden bijgehouden over o.a. handhygiëne, uitvoeren van veiligheidsprocedures en valincidenten. Zien er goed en gedegen uit. Ben benieuwd of die op de afdelingen ook gebruikt worden en werken.
18.01 Andrien staat onverwachts achter me. Leuk. Korte rondleiding door het ziekenhuis, voor zover dat kan als je er één dag bent geweest. Eten een Italiaanse Bliss Pizza. Andrien gaat morgen weer terug. De Engelse les wacht weer.

Dinsdag 17 november
6.49 Hoofd van de verpleegafdeling staat me al op te wachten: vanmorgen loop ik mee met staar- en hoornvliesoperaties. Volg hele patiënttraject. 17 operatiekamers, waarvan 7 voor keel, neus en oor. Maar daar heb ik weinig oog voor.
9.08 Interview met teamleider van de anesthesie-verpleegkundigen. Hoe werkt dat nu, zo'n Quality Dashboard? Patiënten worden ontvangen op 11de verdieping en gaan dan op OK-bed naar de 6de verdieping. Daarmee gaat veel tijd verloren en loopt men onnodig risico. Er wordt grondig verbouwd; in maart a.s. kunnen patiënten op één verdieping geholpen worden.
10.30 Het ziekenhuis heeft een eigen spoedeisende hulp (SEH) waar ongeveer 20,000 patiënten per jaar gezien worden. Ik krijg toelichting van de SEH chef, een oogarts die ook half-time op de gewone polikliniek werkt.
12.00 De VP (Vice President - ja, daar zijn de Amerikanen heel goed in. Je hebt tig Vice Presidents, Chiefs, Directors, Assistant Directors. Als het maar klinkt.) van de oogheelkundige chirurgie praat me bij over hun kwaliteitsstrategie en de manier waarop ze dat in meetbare eenheden proberen te vangen. MEEI wil het beste oog- en oorziekenhuis van het land zijn. Maar wil dat ook hard kunnen maken. De 'oren' hebben al een prachtig rapport liggen. Het percentage succesvolle ingrepen, heroperaties en infecties is voor iedereen in te zien.
14.03 Interview met hoofd van de verpleegafdelingen. Twee verdiepingen, waarvan er een geheel is bestemd voor kinderen (vooral oren). De Quality Dashboards worden ook hier met enthousiasme gepresenteerd. De combinatie van oog en oor zorgt voor een heel ander ziekenhuis. En het maakt vergelijken ('benchmarken') van prestaties weer lastiger. Dezelfde verpleegkundigen verzorgen immers beide groepen patiënten. En bedden en ruimtes worden voor ogen én oren gebruikt.
16.28 MEEI werkt voor het omzetten van data in het informatie systeem naar bruikbare informatie samen met externe expert. Deze man is ook betrokken bij het bouwen van het benchmarksysteem voor de Amerikaanse ziekenhuizen. En dat levert een zinvol gesprek en veel inzichten op.
20.15 SMS van Andrien: broodjes bij het tentje om de hoek zijn tussen 20.30 en 21.30 uur 50% goedkoper. Dat spaart wat uit voor het ontbijt morgen. Waar je ook bent, Zeeuw blijf je.

Woensdag 18 november
8.08 Uitwerken van de interviews en inzien documenten kan beginnen vandaag. Phyllis heeft eigen gebakken bananencake meegebracht. Niet verkeerd.
09.31 Gesprek en rondleiding verdiepingen met poli-klinieken en onderzoeksafdelingen. Iedere verdieping is een koninkrijkje op zich. Historische schilderijen met kopstukken uit het verleden. Tot de nieuwste apparatuur om ogen te laseren. Loop nog even binnen bij glaucoomarts die rapportage maakt met kwaliteitsuitkomsten. Blijkt nog met collega in Rotterdam te hebben samengewerkt.
13.58 Teleconference voorzitten met Amerikaanse ziekenhuizen. Van Miami tot Minneapolis is aan de lijn. Veel discussie over de definities. Wat verstaan we nu precies onder 'turn over time' op de ok? Tellen de operaties die door arts-assistenten worden verricht ook mee? Wat verstaan jullie onder 'house staff'? Als Europeaan tussen de Amerikanen, niet altijd makkelijk, wel erg leerzaam.
16.54 Laatste documenten opvragen en nog wat dingen checken bij John. Kloppen de cijfers die ik heb gevonden met de werkelijkheid? In deze powerpoint worden andere cijfers genoemd, wat zijn de verschillen?
20.10 Vlucht 1849 naar Baltimore. Helaas 20 minuten vertraagd. CNN legt nog eens uit wat de achtergrond van de psychiater is die op Fort Hood 13 mensen doodschoot. En een veteraan met zijn borst vol medailles krijgt voorrang bij het boarden.
22.10 Light rail vanaf BWI airport naar Penn Station. Hijg, net gehaald. En er rijdt zowaar ook nog een Hopkins-shuttle vanaf het station naar huis. Hopkins heeft tenslotte bijna alles.

Donderdag 19 november
8.45 Terug op de home basis. Zo voelt het wel. Mail bijwerken. Aan de slag met uitwerken van de interviews. Wat is waar bruikbaar?
13.09 Tante Leintje bellen, die is vandaag jarig. Opa kan het zich bijna niet voorstellen. Zo ver weg en het klinkt zo dicht bij.
15.00 Overleg met de administrator. We bespreken de presentatie die binnenkort gegeven wordt voor de Quality and Safety Research Group.
17.30 Vroeg eten vandaag, Andrien's les start om 18.00 uur. Het is dichtbij, ik heb nog niet gegooid, maar ik schat dat het binnen 'steenworp' is. Ze moest nog een essay over een ziekenhuiservaring inleveren daar. De hele 'gebroken kaak'-historie van een paar jaar geleden opnieuw doorgenomen en in het Engels herbeleeft.

Vrijdag 20 november
8.18 De begeleiders vanuit Nederland zijn gelukkig ook op afstand paraat. Focus op wat de boodschap van je artikel straks moet zijn.
13.01 Tussendoor even naar de kapper. Die bleek alleen op dit tijdstip te kunnen, en het is toch echt weer nodig. Sorry voor de chloorlucht, zegt de kapper, er is wat mis gegaan in de kelder. En ik ontdek dat er toch steeds meer grijs aan de slapen komt.
15.48 Helaas, een van de interviews blijkt niet geheel opgenomen te zijn. Balen. Gelukkig kom ik met de schriftelijke aantekeningen een heel eind.
18.30 Uitgenodigd voor diner bij vrienden uit de kerk. Heerlijk kipgerecht. Lekker bijgekletst. Hij doet bij biostatistiek onderzoek, zij bij epidemiologie. Dat geeft wat leuke raakvlakken. Met hun hond Haley en op hun piano spelen is ook leuk.

Zaterdag 21 november
9.0o Shuttle naar Penn Station. En ja, ook vandaag studenten. Die studeren.
9.23 Trein naar Washington DC. Dit is toch weer een heel ander Washington dan toen het zo regende. Heerlijk zonnetje! En geloof het of niet, je ziet dan meteen veel mensen in korte broek en shirt. We gaan naar de Nationaal Zoo. Die is gratis en bijna zo mooi als Blijdorp. De zeeleeuweninstructeur geeft aan hoe je een zeeleeuw oogdruppels geeft, injecteert en tanden poetst.
15.00 Het National Air and Space Museum is grandioos. Van de gebroeders Wrigth die het vliegtuig uitvonden tot het met de laatste NASA snufjes. En wederom: gratis. Natuurlijk gaan de tassen eerst wel even door de scan. En jijzelf ook. Veiligheid is overal. Onveiligheid waarschijnlijk ook.
18.04 Voor de deuren van het Union Central Station opgehaald door de directeur van de Amerikaanse vereniging van oogziekenhuizen. Met zijn moeder, dochter en zoontje gegeten bij hem thuis in Arlington, net ten zuid-westen van DC. Erg leuk om het Amerikaanse familieleven wat nader mee te maken. Zoonlief maakte zich nogal druk om Osama Bin Laden, maar vader verzekerde dat die in een grot ver weg zit en dat we hem zullen vinden. Oma komt uit Memphis, Tennessee, en vindt dat we haar nog maar eens moeten bezoeken in haar 'Elvis-city'.

Zondag 22 november
08.31 Een lekkere wandeling door een koel Baltimore brengt ons bij de dienst in Hampden. Allerhartelijkst begroet en bijgepraat. 'We have missed you last week?' Tja, Boston en Baltimore, geografie en alfabet is nu eenmaal niet hetzelfde. Pastor Jon behandelt het profetenboek van Hosea. Vandaag is Hosea 6 aan de beurt. De houding van God naar Israël is heel anders dan omgekeerd. 'What can I do with you, Judah? Your love is like the morning mist, like the early dew that disappears.' (vs.4). Heel wat lessen voor de huidige tijd.
10.02 In kleine groepen denken de mannen en de vrouwen ieder na over het Psalmenboek. Vandaag staat 116 op het programma. 'Give thanks' is het thema, het is donderdag immers 'Thanksgiving Day'. Dankdag, ooit begonnen toen de Pelgrimfathers dankbaar aan land kwamen. Vandaag vooral bekend van zijn kalkoen. 'What shall I render unto the Lord for all his benefits toward me?' (vs. 12).
11.04 Aansluitend de bijeenkomst van de Village Church. Pastor Dan behandeld de wonderen die Jezus deed toen hij op aarde was. De wonderlijke vermenigvuldiging van brood en vis vandaag. Het enige wonder wat in alle Evangeliën vermeld wordt. Thema is 'Filled bellies, sore backs', vanuit Johannes 6. Hij legt een originele link tussen het voedsel dat ze ontvingen en de les die de discipelen leerden uit de overvloed. Iedere discipel haalde een volle mand met brood op toen iedereen gegeten had. Dat voel je in je rug.
16.45 Het boek 'The life you've always wanted' van John Ortberg bevat een aardig hoofdstuk over vrijheid. Hij stelt dat het voortdurend vergelijken met anderen, op welke manier dan ook, vooral schadelijk is. Leven is deze wereld is vol van Impression Management, we doen ons op een bepaalde manier voor, omdat we denken dat anderen ons dan beter of leuker vinden. Voortdurend vergelijken met anderen om daarmee je eigenwaarde te bepalen is daar een van. Hij pleit voor de 'practice of secrecy': 'when you give alms, do not let your left hand know what your right hand is doing'. Boeiend, zeker als je 'benchmarking' bestudeerd.

Hopkins

Het mooie van Hopkins is dat je er bijna alles hebt. En bijna alles kan doen. En bijna alles kan leren. En kan ontspannen. Kan leven. Waar heb ik het over? Over het concept van een Amerikaanse universiteit. Johns Hopkins University.

Hoe ze aan die naam komt? Door, zoals hier gebruikelijk, een gulle gever. Johns Hopkins werd in 1795 geboren op een tabaksplantage in Zuid-Maryland. Maryland was toen overigens bekend om zijn tabaksplantages en er zijn nog steeds restanten van te bezoeken. Vorige week zaterdag bezochten we het Banneker-Douglass museum in Annapolis. Annapolis is de hoofdstad van Maryland, een klein, wat Europees aandoend stadje, een half uur met de bus ten zuidoosten van Baltimore. Er is wat afgeleden door de Afrikaanse slaven. Je voelt plaatsvervangende schaamte als je naast een Afro-Amerikaan de beelden daarvan staat te bekijken. En snapt nog beter waarom het voor velen zo'n overwinning is dat Obama nu president is.

Hopkins ouders runden de takaksplantage, maar besloten in 1807 de slaven de vrijheid te geven. Het onderwijs dat Johns en zijn broer ontvingen stopte en zij werden de velden ingestuurd om werk te vinden. Nou, dat vond Johns. Hij vertrok op 17-jarige leeftijd naar Baltimore, ging de handel in bij zijn oom en begon op 24-jarige leeftijd zijn eigen bedrijf. Hij werd een belangrijke investeerder in de toen meest belangrijke spoorwegen van het land, de Baltimore en Ohio. Hopkins werd er directeur in 1847. En ja, je moet wat met je geld als je dat hebt. In 1867 ging hij aan de slag voor de oprichting van The Johns Hopkins University en The Johns Hopkins Hospital. Hij stierf op Kerstavond 1873 en liet $7 miljoen na. Dat moest eerlijk onder de twee instituten verdeeld worden. Het grootste bedrag wat destijds ooit door een Amerikaanse filantroop was gegeven. In 1876 was de oprichting een feit.

Waarom die 's' achter John? Omdat het eigenlijk een achternaam was. Zijn overgrootmoeder heette Margaret Johns. Zij gaf een van haar kinderen de voornaam Johns. En zo kwam ook 'onze' Johns Hopkins aan zijn naam. Hij is nooit getrouwd en had geen kinderen, maar als je de studenten, staf en medewerkers die via Hopkins 'ter wereld' gekomen zijn telt, heeft hij een fors nageslacht.

Kennis voor de wereld. Dat was en is het motto van de universiteit. Sinds 1876. Je ziet dat terug in het feit dat vrijwel iedere studierichting te volgen is. Van conservatorium tot geneeskunde. Van geschiedenis tot fysica. Afgelopen jaar werden er 1004 bachelordiploma's uitgereikt, 381 masters en 169 doctoraten. Gulle geldgevers zijn belangrijk, maar de studenten betalen zelf ook het nodige. Het collegegeld voor een jaar bachelor bedraagt dit jaar $37.700. Zou het verwonderlijk zijn dat de slagingspercentages flink wat hoger liggen dan in Nederland? En dat een van de meest gehoorde kreten bij een afstuderen 'dankje pa en ma' is?

Studeren op Hopkins betekent jezelf ontwikkelen. Blijvend. In alles. Dus het is niet alleen je vakstudie. Er is veel meer te doen. Er is natuurlijk een eigen American footballteam met eigen stadion op de campus. Professionele sporters en big bussiness. Er is cultuur en ontspanning. Je kan wonen en leven op de campus. Er gebeurd van alles. Holleywood kwam er van de week opnames maken voor een film over de bedenkers van Facebook. Er is een eigen huisartsenzorg voor studenten en medewerkers, waar je ook als trainee gebruik van kan maken. Hup, de wax uit het oor van je vrouw die een week halfdoof heeft rondgelopen is vakkundig en pijnloos verwijderd. Zodat ze ook kan genieten van het concert van Hopkins eigen Symphony Orchestra. Een compleet seizoensprogramma in de eigen Shriver Hall. We hebben genoten van een pianoconcert van Liszt en de tweede symfonie van Jean Sibelius. Voor slechts $8.

Hopkins zit niet alleen in Baltimore. Er zijn meerdere campusses in de regio en de V.S., maar ook verschillende satellietvestigingen in China, Singapore en Italië. En de directeur van het oogziekenhuis was onlangs in het Midden-Oosten in verband met een nieuwe vestiging. En dat alles vanuit de missie: '1) studenten onderwijs geven en hun capaciteit voor een leven lang leren cultiveren, 2) onafhankelijk en oorspronkelijk onderzoek doen en 3) de voordelen van ontdekkingen delen met de wereld'. Een totaalvisie.

Nederland doet ook voorzichtige ervaring met principes van dit soort onderwijs. Utrecht, Deventer, Middelburg. Academies voor totale vorming. Frank, je kan straks vast wat komen proeven van de sfeer die mogelijk ook op de Roosevelt Academy hangt. Weliswaar gedeeld door 100, maar toch. Bijna alles.

Halloween

Maarten Luther sloeg vandaag 492 jaar geleden zijn stellingen op de deur van een slotkapel te Wittenberg. Zijn invloed ging de wereld over. Hoewel de Europese en de Amerikaanse wortels overduidelijk in de reformatie liggen, is in beide continenten niet zoveel te merken van dit gedenkwaardige keerpunt in de geschiedenis. Halloween krijgt meer aandacht dan Hervormingsdag.

De dag voor Allerheiligen (All Hallows Eve) is in Amerika een niet weg te denken feestdag. De katholieke herdenkingsdag is verworden tot een familiefeest voor iedereen, gevoed uit een duistere bodem van hekserij, spoken en contact met de doden. Wat moet je daarmee als nuchtere Hollandse protestant?

Halloween is in de eerste plaats een commerciele aangelegenheid. In de afgelopen weken werd, op de kerstuitgaven na, het jaarlijkse verkoophoogtepunt bereikt. Veel snoep in de eerste plaats. Maar ook uitgebreide maaltijden en allerlei snuisterijen om het huis mee te 'versieren': naast de bekende pompoenen een veelheid aan herfstige slingers, gekleurde lampjes en 'happy halloween' poppetjes. Wie het H-woord intikt op Google krijgt maar liefst 169 miljoen hits. In Nederland verandert blanke vla vanaf december in 'kerstvla', hier staat deze weken 'halloweenvla' in het koelvak.

Veel van de uitingen hebben de maken met geesten en het dodenrijk. De voortuinen van huizen vertonen wonderlijke taferelen. Sta niet te kijken als er in de boom van een keurig aangeharkt herfstperkje een geraamte hangt. Of als het tuinpad aan beide zijden is aangekleed met doodshoofdjes waarin lichtjes branden. Rondom het raam is spinnenrag gesponnen, op vergelijkbare wijze als in Nederland met kerst soms sneeuw of lampjes zijn aangebracht. Bij de ingang van ons appartementencomplex hangt een kooi met een geraamte, voorbijgevlogen door een heks.

Halloween een gezellig feest? Ik tref weinig gezelligs aan in plastic geraamtes of bloeddoorlopen ogen. En van de pompoenen doet alleen de kleur me een beetje aan gezelligheid denken. De meeste Amerikanen die ik heb gesproken moeten ook niets hebben van dat duistere gedoe, maar vinden het vooral een onschuldig gebeuren.

Halloween wordt door de meesten gevierd door een dag in speciale (al dan niet zelfgemaakte) kostuums te lopen. Zelfs in het ziekenhuis waar ik werk is het gisteren en vandaag voor medewerkers toegestaan om verkleed te komen, mits er wordt voldaan aan de reguliere eisen voor hygiene en fatsoen. Verder is Halloween vooral een familiegebeuren. Families zoeken elkaar op. Er worden spelletjes gespeeld. De kinderen verkleden zich en gaan langs de deuren om snoep op te halen, terwijl de volwassenen zich thuis tegoed doen aan lekkernijen.

Amerikaanse christenen gaan verschillend om met Halloween. Een deel wijst het geheel af en houdt zich er verre van. De deur blijft dicht voor aanbellende kinderen. Anderen geven een eigen invulling en weten vrijwel niets van de oorspronkelijke betekenis. Verkleden is prima, als het maar in verantwoorde kostuums is. Men is blij dat er in het drukke bestaan een aanleiding is voor een gezellige familieavond. Een beetje vergelijkbaar met de manier waarop in Nederland veel protestanten Sinterklaas vieren.

In New Jersey is een strenge baptistengemeente die een 'Halloween Book Burning' houdt. Zij zijn zo overtuigd van het alleenrecht van de King Jamesvertaling van de Bijbel, dat ze oproepen alle andere vertalingen in het vuur te werpen. Naast foute boeken en muziek, wordt een lijst van 'onverantwoorde theologen' opgesomd. Spurgeon en Corrie ten Boom, maar Bill Hybels en John Piper mogen in vlammen opgaan. Bel even als de boeken opgehaald moeten worden. Gefrituurde kip is rijkelijk verkrijgbaar. Ja - ook dit is Amerika. Bijbels in andere talen die ook gebaseerd zijn op de oorspronkelijke Texus Receptus komen overigens niet in aanmerking voor verbranding.

De Southern Baptists keren meer en meer terug naar hun Lutherse wortels. Volgens een van hun predikanten biedt Halloween een uitstekende mogelijkheid aan de kerk om zich te presenteren in de wereld. Niet Halloween maar Hallow Him. Er worden speciale bijeenkomsten gehouden waarin de christelijke boodschap wordt gedeeld. De deur gaat open om kinderen snoep en een evangelisatiefolder mee te geven. Of mensen gaan er zelf op uit en nemen de gelegenheid te baat het goede nieuws in woord en daad uit te dragen.

Christenen in Nederland beraden zich om het christelijk geluid in de samenleving te versterken, zo was onlangs te lezen. Meer assertiviteit is gewenst. Het aangrijpen van nationale feestdagen - of Halloween, nu dit feest ook steeds meer naar Nederland komt- om te laten zien waar je voor staat is een van die mogelijkheden. Of kan dat alleen in Amerika?

Columbus

Afgelopen 12 oktober 517 jaar geleden ontdekte Columbus Amerika. Sinds honderd jaar geleden wordt er in Amerika jaarlijks een nationale dag gereserveerd om deze heldendaad te herdenken. Columbus Day. Scholen zijn dicht, er worden parades gehouden en er wordt vuurwerk afgestoken. Althans: zo ging het. In de praktijk komt er steeds meer de klad in. "Zeilt Columbus de kalender af?" vragen Conor Dougherty en Sudeep Reddy zich af in The Wall Street Journal van 10 okt. jl. Zij wijzen op uiteenlopende oorzaken van de teloorgang. Mensen willen liever vrij rond de kerstdagen. De reputatie van Columbus met betrekking tot de oorspronkelijke bevolking is niet onbetwist. En veel Amerikanen vragen zich af: waarom zouden we een speciale dag houden voor een buitenlander? Verschillende staten hebben al wat anders verzonnen, bijvoorbeeld Herfst Dag of Inheemse Volken Dag. Voorstanders wijzen echter op de heroische daden van de Italiaanse wereldreiziger en de mogelijkheid om de banden tussen het huidige Europa en Amerika te verstevigen.

Het is onmogelijk Amerika te begrijpen zonder 'de buitenlanders' erin te betrekken. Baltimore heeft een Little Italy. Spaans is een belangrijke tweede taal - veel informatie is ook in deze taal opgesteld. En het is niet te tellen hoeveel mensen we al hebben ontmoet die bij het woord 'Holland' meteen beginnen met het uitstallen van hun eigen familie-expose. Al dan niet tot in het derde of vierde geslacht. Ziekenhuis ICT-er Brett heeft Deense wortels, vriendin Virgina een Duitse achternaam, Maegan en Bruce hebben alles met Frankrijk en gaan drie keer per week 's ochtends vroeg naar Franse les, de vrouw van de pastor komt uit Italie en de directeur van de vereniging van oogziekenhuizen verloochend zijn Schotse afkomst niet.

Maar Europa staat zeker niet meer bovenaan als het gaat om de huidige immigranten. Het overgrote deel van de bewoners van ons appartementencomplex heeft een Aziatische achtergrond. Op de English as Second Language (ESOL) course die Andrien volgt, zitten vooral mensen uit Japan, Zuid-Korea, China en Tailand. Maar ook Peruanen, Brazilianen, Malinezen en iemand uit Kameroen. Een glaucoom fellow uit Chili, die werkt bij Hopkins, is geinteresseerd in het overhevelen van taken van de oogarts naar een optometrist, zoals in het Rotterdamse oogziekenhuis gebeurd. Leven en werken in Baltimore is dan ook vooral leven en werken temidden van veel andere culturen. Het spreken van dezelfde taal is dan nog maar een aspect in het slaan van bruggen.

Zaterdag (het goot de hele dag, net als de drie aaneengesloten dagen daarvoor) waren we in het 'National Museum of American History' in Washington D.C. Daar zie je dan weer vooral 'witte Amerikanen' en proef je een trots op 'ons Amerika' die zijn weerga niet kent. Het kan vast geen kwaad als we als Nederlanders daar ook een beetje meer van zouden hebben. Dat Nationaal Museum moet er zeker komen. En liefst vrij toegankelijk. Veel musea in de V.S. zijn gratis en met liefde voor volk, vaderland en historie wordt het geheugen opgefrist, de jeugd onderwezen en geinteresseerden kennis bij gebracht.

Amerikanen houden van traditie. Dat bleek ook bij de feestlijke opening van een nieuw gebouw van het oogziekenhuis afgelopen vrijdag. Onder verwijzing naar de rijke 80-jarige historie werd de 'Robert H. and Clarice Smith Building' en het 'Maurice Bendann Surgical Pavilion' geopend. Het gebouw staat schuin tegenover het oude ziekenhuisgebouw en de architekt heeft het voor elkaar gekregen de oude karakteristieke 'dome' te weerspiegelen in de glazen voorgevel. Erg goed gelukt. Het gulle echtpaar Smith en de erfgenamen Bendann doneerden ieder meer dan $10 miljoen! De heer Smith, die het nieuwe gebouw opende met laserstralen uit een ooit in het Wilmer ontwikkeld laserapparaat voor oogoperaties, sloot zijn openingsspeech af met: 'de opening van dit gebouw laat zien dat Amerikanen gulle mensen zijn'. Alle gevers staan met naam en toenaam vermeld bij de ingang van het ziekenhuis. Opdat wij hen gedenken. Net weer anders dan 'dat de linkerhand niet weet'...

Als Europeanen in Amerika, slechts een half millenium na Columbus. De wereld is een dorp geworden, maar gelukkig zijn er op het dorp nog genoeg interessante mensen, gewoonten en dingen te ontdekken. Ook zonder Columbus Day.

Wachten

We zijn bijna een week in Baltimore en ik denk terug welk woord onze prille Amerika ervaring het best samenvat. Juist: wachten.

Dat begon enkele maanden geleden al met het aanvragen van de benodigde formulieren voor de aanstelling en het visum. Voorstel geschreven, informatie opgestuurd, wachten. Opnieuw formulieren invullen, waarin werkelijk over de meest saillante onderwerpen de meeste gedetailleerde vragen worden gesteld. 'Was u in WOII betrokken bij nazi-praktijken?' 'Wat is het beroep van uw vader?' 'Bent u van plan drugs of wapens het land in te smokkelen?' Bovenaan iedere pagina staat nauwkeurig aangegeven wat de geschatte invullast in minuten is. Aandacht voor veiligheid is natuurlijk prima, je zal niet anders van mij verwachten. Maar ik kreeg soms toch het gevoel dat het hier wel erg gaat lijken op een schijnveiligheid waar niemand beter van wordt. Met alleen formulieren invullen op de operatiekamers verbeteren we de patientveiligheid immers ook niet.

We moesten overstappen op Londen Heathrow en van alle kanten was geadviseerd: zorg dat je voldoende overstaptijd hebt. Want als er ergens koffers kwijtraken is het wel daar. De vlucht vanaf Amsterdam was keurig op tijd en de vlucht naar Baltimore niet helemaal dus dat betekende wachten. Bij de visa controle in Baltimore stonden twee rijen: een voor de Amerikaanse staatsburgers en een voor de overige mensen op deze aardbol. Erachter waren tien balies, waarvan er zes waren bemand. Vier om de Amerikanen welkom thuis te heten (er staan speciale borden om Irak-veteranen welkom te heten) en twee om anderen eventueel toe te laten. Een klassieke Amerikaanse beambte werpt een blik op de paspoorten en zegt in een groot aantal gevallen 'wrong lane'. Dat betekent: achteraan aansluiten in de langere rij. Wachten dus.

Het appartement lag keurig op ons te wachten en bevalt uitstekend. Een groot complex, meer dan 500 units, verdeeld over 11 verdiepingen, dicht bij de Homewood campus van The Johns Hopkins University (het Woudestein van Rotterdam). Vlak voor de deur stopt de shuttlebus die de hele dag door (tijdens de spits om de 5 minuten) naar de medische campus rijdt. De wacht(!)rij voor die bus is fascinerend: iedereen staat keurig 1-achter-1 te wachten. Maandag tijdens het eerste ritje ging de bus halverwege roken en om niet te lang te hoeven wachten heb ik de rest maar gelopen.

Zondag naar de Hampden Baptist Church gegaan, die naar ons idee om 10.00 uur zou starten. Dat bleek echter de zondagschool te zijn, dus nog even wachten. Om 11.00 uur werden we hartelijk welkom geheten in de Village Church die in het Hamden kerkje (prachtig klein kerkje uit begin vorige eeuw) samenkwam. Veel jongeren, het eerste stel dat we spraken bleek bij de Bloomberg School of Public Health te werken. Zondag eerst nog maar eens even kijken bij de 'echte' Hampden kerk (waarnaar we verwezen waren via de gemeente van Dr John Piper uit Minneapolis), die begint om 9.00 uur. En we weten nu: precies 3 kwartier lopen vanaf ons appartement.

Wat het onderzoek betreft is het nog even wachten op de resultaten van het verzoek wat onder de deelnemende ziekenhuis is uitgezet. Volgende week een afspraak met de directeur van de Amerikaanse vereniging van oogziekenhuizen. Wilmer (het oogziekenhuis in Baltimore) heeft de gevraagde gegevens in elk geval al voor elkaar.

Wachten. Of is het eigenlijk gewoon: ongeduldig?

Hollands weekend

Voorlopig laatste weekend in Nederland. Komende donderdag hoop ik voor een half jaar naar Johns Hopkins Hospital, Baltimore ,V.S. te vertrekken. Met een beetje geluk wordt deze blog gebruikt om liefhebbers op de hoogte te houden van de perikelen aan de overzijde van de plas.

Zaterdag

Waarom een bericht voor de hele wereld, terwijl je vrouw roept dat zij je wil zien?