Halloween

Maarten Luther sloeg vandaag 492 jaar geleden zijn stellingen op de deur van een slotkapel te Wittenberg. Zijn invloed ging de wereld over. Hoewel de Europese en de Amerikaanse wortels overduidelijk in de reformatie liggen, is in beide continenten niet zoveel te merken van dit gedenkwaardige keerpunt in de geschiedenis. Halloween krijgt meer aandacht dan Hervormingsdag.

De dag voor Allerheiligen (All Hallows Eve) is in Amerika een niet weg te denken feestdag. De katholieke herdenkingsdag is verworden tot een familiefeest voor iedereen, gevoed uit een duistere bodem van hekserij, spoken en contact met de doden. Wat moet je daarmee als nuchtere Hollandse protestant?

Halloween is in de eerste plaats een commerciele aangelegenheid. In de afgelopen weken werd, op de kerstuitgaven na, het jaarlijkse verkoophoogtepunt bereikt. Veel snoep in de eerste plaats. Maar ook uitgebreide maaltijden en allerlei snuisterijen om het huis mee te 'versieren': naast de bekende pompoenen een veelheid aan herfstige slingers, gekleurde lampjes en 'happy halloween' poppetjes. Wie het H-woord intikt op Google krijgt maar liefst 169 miljoen hits. In Nederland verandert blanke vla vanaf december in 'kerstvla', hier staat deze weken 'halloweenvla' in het koelvak.

Veel van de uitingen hebben de maken met geesten en het dodenrijk. De voortuinen van huizen vertonen wonderlijke taferelen. Sta niet te kijken als er in de boom van een keurig aangeharkt herfstperkje een geraamte hangt. Of als het tuinpad aan beide zijden is aangekleed met doodshoofdjes waarin lichtjes branden. Rondom het raam is spinnenrag gesponnen, op vergelijkbare wijze als in Nederland met kerst soms sneeuw of lampjes zijn aangebracht. Bij de ingang van ons appartementencomplex hangt een kooi met een geraamte, voorbijgevlogen door een heks.

Halloween een gezellig feest? Ik tref weinig gezelligs aan in plastic geraamtes of bloeddoorlopen ogen. En van de pompoenen doet alleen de kleur me een beetje aan gezelligheid denken. De meeste Amerikanen die ik heb gesproken moeten ook niets hebben van dat duistere gedoe, maar vinden het vooral een onschuldig gebeuren.

Halloween wordt door de meesten gevierd door een dag in speciale (al dan niet zelfgemaakte) kostuums te lopen. Zelfs in het ziekenhuis waar ik werk is het gisteren en vandaag voor medewerkers toegestaan om verkleed te komen, mits er wordt voldaan aan de reguliere eisen voor hygiene en fatsoen. Verder is Halloween vooral een familiegebeuren. Families zoeken elkaar op. Er worden spelletjes gespeeld. De kinderen verkleden zich en gaan langs de deuren om snoep op te halen, terwijl de volwassenen zich thuis tegoed doen aan lekkernijen.

Amerikaanse christenen gaan verschillend om met Halloween. Een deel wijst het geheel af en houdt zich er verre van. De deur blijft dicht voor aanbellende kinderen. Anderen geven een eigen invulling en weten vrijwel niets van de oorspronkelijke betekenis. Verkleden is prima, als het maar in verantwoorde kostuums is. Men is blij dat er in het drukke bestaan een aanleiding is voor een gezellige familieavond. Een beetje vergelijkbaar met de manier waarop in Nederland veel protestanten Sinterklaas vieren.

In New Jersey is een strenge baptistengemeente die een 'Halloween Book Burning' houdt. Zij zijn zo overtuigd van het alleenrecht van de King Jamesvertaling van de Bijbel, dat ze oproepen alle andere vertalingen in het vuur te werpen. Naast foute boeken en muziek, wordt een lijst van 'onverantwoorde theologen' opgesomd. Spurgeon en Corrie ten Boom, maar Bill Hybels en John Piper mogen in vlammen opgaan. Bel even als de boeken opgehaald moeten worden. Gefrituurde kip is rijkelijk verkrijgbaar. Ja - ook dit is Amerika. Bijbels in andere talen die ook gebaseerd zijn op de oorspronkelijke Texus Receptus komen overigens niet in aanmerking voor verbranding.

De Southern Baptists keren meer en meer terug naar hun Lutherse wortels. Volgens een van hun predikanten biedt Halloween een uitstekende mogelijkheid aan de kerk om zich te presenteren in de wereld. Niet Halloween maar Hallow Him. Er worden speciale bijeenkomsten gehouden waarin de christelijke boodschap wordt gedeeld. De deur gaat open om kinderen snoep en een evangelisatiefolder mee te geven. Of mensen gaan er zelf op uit en nemen de gelegenheid te baat het goede nieuws in woord en daad uit te dragen.

Christenen in Nederland beraden zich om het christelijk geluid in de samenleving te versterken, zo was onlangs te lezen. Meer assertiviteit is gewenst. Het aangrijpen van nationale feestdagen - of Halloween, nu dit feest ook steeds meer naar Nederland komt- om te laten zien waar je voor staat is een van die mogelijkheden. Of kan dat alleen in Amerika?

Columbus

Afgelopen 12 oktober 517 jaar geleden ontdekte Columbus Amerika. Sinds honderd jaar geleden wordt er in Amerika jaarlijks een nationale dag gereserveerd om deze heldendaad te herdenken. Columbus Day. Scholen zijn dicht, er worden parades gehouden en er wordt vuurwerk afgestoken. Althans: zo ging het. In de praktijk komt er steeds meer de klad in. "Zeilt Columbus de kalender af?" vragen Conor Dougherty en Sudeep Reddy zich af in The Wall Street Journal van 10 okt. jl. Zij wijzen op uiteenlopende oorzaken van de teloorgang. Mensen willen liever vrij rond de kerstdagen. De reputatie van Columbus met betrekking tot de oorspronkelijke bevolking is niet onbetwist. En veel Amerikanen vragen zich af: waarom zouden we een speciale dag houden voor een buitenlander? Verschillende staten hebben al wat anders verzonnen, bijvoorbeeld Herfst Dag of Inheemse Volken Dag. Voorstanders wijzen echter op de heroische daden van de Italiaanse wereldreiziger en de mogelijkheid om de banden tussen het huidige Europa en Amerika te verstevigen.

Het is onmogelijk Amerika te begrijpen zonder 'de buitenlanders' erin te betrekken. Baltimore heeft een Little Italy. Spaans is een belangrijke tweede taal - veel informatie is ook in deze taal opgesteld. En het is niet te tellen hoeveel mensen we al hebben ontmoet die bij het woord 'Holland' meteen beginnen met het uitstallen van hun eigen familie-expose. Al dan niet tot in het derde of vierde geslacht. Ziekenhuis ICT-er Brett heeft Deense wortels, vriendin Virgina een Duitse achternaam, Maegan en Bruce hebben alles met Frankrijk en gaan drie keer per week 's ochtends vroeg naar Franse les, de vrouw van de pastor komt uit Italie en de directeur van de vereniging van oogziekenhuizen verloochend zijn Schotse afkomst niet.

Maar Europa staat zeker niet meer bovenaan als het gaat om de huidige immigranten. Het overgrote deel van de bewoners van ons appartementencomplex heeft een Aziatische achtergrond. Op de English as Second Language (ESOL) course die Andrien volgt, zitten vooral mensen uit Japan, Zuid-Korea, China en Tailand. Maar ook Peruanen, Brazilianen, Malinezen en iemand uit Kameroen. Een glaucoom fellow uit Chili, die werkt bij Hopkins, is geinteresseerd in het overhevelen van taken van de oogarts naar een optometrist, zoals in het Rotterdamse oogziekenhuis gebeurd. Leven en werken in Baltimore is dan ook vooral leven en werken temidden van veel andere culturen. Het spreken van dezelfde taal is dan nog maar een aspect in het slaan van bruggen.

Zaterdag (het goot de hele dag, net als de drie aaneengesloten dagen daarvoor) waren we in het 'National Museum of American History' in Washington D.C. Daar zie je dan weer vooral 'witte Amerikanen' en proef je een trots op 'ons Amerika' die zijn weerga niet kent. Het kan vast geen kwaad als we als Nederlanders daar ook een beetje meer van zouden hebben. Dat Nationaal Museum moet er zeker komen. En liefst vrij toegankelijk. Veel musea in de V.S. zijn gratis en met liefde voor volk, vaderland en historie wordt het geheugen opgefrist, de jeugd onderwezen en geinteresseerden kennis bij gebracht.

Amerikanen houden van traditie. Dat bleek ook bij de feestlijke opening van een nieuw gebouw van het oogziekenhuis afgelopen vrijdag. Onder verwijzing naar de rijke 80-jarige historie werd de 'Robert H. and Clarice Smith Building' en het 'Maurice Bendann Surgical Pavilion' geopend. Het gebouw staat schuin tegenover het oude ziekenhuisgebouw en de architekt heeft het voor elkaar gekregen de oude karakteristieke 'dome' te weerspiegelen in de glazen voorgevel. Erg goed gelukt. Het gulle echtpaar Smith en de erfgenamen Bendann doneerden ieder meer dan $10 miljoen! De heer Smith, die het nieuwe gebouw opende met laserstralen uit een ooit in het Wilmer ontwikkeld laserapparaat voor oogoperaties, sloot zijn openingsspeech af met: 'de opening van dit gebouw laat zien dat Amerikanen gulle mensen zijn'. Alle gevers staan met naam en toenaam vermeld bij de ingang van het ziekenhuis. Opdat wij hen gedenken. Net weer anders dan 'dat de linkerhand niet weet'...

Als Europeanen in Amerika, slechts een half millenium na Columbus. De wereld is een dorp geworden, maar gelukkig zijn er op het dorp nog genoeg interessante mensen, gewoonten en dingen te ontdekken. Ook zonder Columbus Day.

Wachten

We zijn bijna een week in Baltimore en ik denk terug welk woord onze prille Amerika ervaring het best samenvat. Juist: wachten.

Dat begon enkele maanden geleden al met het aanvragen van de benodigde formulieren voor de aanstelling en het visum. Voorstel geschreven, informatie opgestuurd, wachten. Opnieuw formulieren invullen, waarin werkelijk over de meest saillante onderwerpen de meeste gedetailleerde vragen worden gesteld. 'Was u in WOII betrokken bij nazi-praktijken?' 'Wat is het beroep van uw vader?' 'Bent u van plan drugs of wapens het land in te smokkelen?' Bovenaan iedere pagina staat nauwkeurig aangegeven wat de geschatte invullast in minuten is. Aandacht voor veiligheid is natuurlijk prima, je zal niet anders van mij verwachten. Maar ik kreeg soms toch het gevoel dat het hier wel erg gaat lijken op een schijnveiligheid waar niemand beter van wordt. Met alleen formulieren invullen op de operatiekamers verbeteren we de patientveiligheid immers ook niet.

We moesten overstappen op Londen Heathrow en van alle kanten was geadviseerd: zorg dat je voldoende overstaptijd hebt. Want als er ergens koffers kwijtraken is het wel daar. De vlucht vanaf Amsterdam was keurig op tijd en de vlucht naar Baltimore niet helemaal dus dat betekende wachten. Bij de visa controle in Baltimore stonden twee rijen: een voor de Amerikaanse staatsburgers en een voor de overige mensen op deze aardbol. Erachter waren tien balies, waarvan er zes waren bemand. Vier om de Amerikanen welkom thuis te heten (er staan speciale borden om Irak-veteranen welkom te heten) en twee om anderen eventueel toe te laten. Een klassieke Amerikaanse beambte werpt een blik op de paspoorten en zegt in een groot aantal gevallen 'wrong lane'. Dat betekent: achteraan aansluiten in de langere rij. Wachten dus.

Het appartement lag keurig op ons te wachten en bevalt uitstekend. Een groot complex, meer dan 500 units, verdeeld over 11 verdiepingen, dicht bij de Homewood campus van The Johns Hopkins University (het Woudestein van Rotterdam). Vlak voor de deur stopt de shuttlebus die de hele dag door (tijdens de spits om de 5 minuten) naar de medische campus rijdt. De wacht(!)rij voor die bus is fascinerend: iedereen staat keurig 1-achter-1 te wachten. Maandag tijdens het eerste ritje ging de bus halverwege roken en om niet te lang te hoeven wachten heb ik de rest maar gelopen.

Zondag naar de Hampden Baptist Church gegaan, die naar ons idee om 10.00 uur zou starten. Dat bleek echter de zondagschool te zijn, dus nog even wachten. Om 11.00 uur werden we hartelijk welkom geheten in de Village Church die in het Hamden kerkje (prachtig klein kerkje uit begin vorige eeuw) samenkwam. Veel jongeren, het eerste stel dat we spraken bleek bij de Bloomberg School of Public Health te werken. Zondag eerst nog maar eens even kijken bij de 'echte' Hampden kerk (waarnaar we verwezen waren via de gemeente van Dr John Piper uit Minneapolis), die begint om 9.00 uur. En we weten nu: precies 3 kwartier lopen vanaf ons appartement.

Wat het onderzoek betreft is het nog even wachten op de resultaten van het verzoek wat onder de deelnemende ziekenhuis is uitgezet. Volgende week een afspraak met de directeur van de Amerikaanse vereniging van oogziekenhuizen. Wilmer (het oogziekenhuis in Baltimore) heeft de gevraagde gegevens in elk geval al voor elkaar.

Wachten. Of is het eigenlijk gewoon: ongeduldig?