Nieuwe stethoscoop

Hans Pietersen kwam bij de dokter. Hij had last van zijn buik, en was de laatste maanden erg moe. Hij vroeg zich af wat er de hand was, en wat er aan gedaan kon worden. De dokter had er voor geleerd en die kon hem vast helpen. En de dokter had apparatuur die daarbij kon helpen.

Dat was vroeger. Vandaag heeft Hans eerst zelf op internet gezocht wat er mogelijk aan de hand is. Hij denkt dat het zijn dikke darm is. Zijn broer is onlangs behandeld voor dikke darmkanker. Mogelijk heeft Hans het zelf ook? En weet de arts dat er onlangs een nieuwe behandeling op de markt is gekomen? Kan hij die krijgen? Het kost de arts wat moeite Hans te overtuigen dat eerst vastgesteld moet worden wát er precies aan de hand is voordat een passende behandeling gekozen kan worden.  

Dat was vandaag. De Hans van de toekomst hoeft gelukkig niet te wachten tot hij last van zijn buik krijgt. Hij krijgt al voor zijn geboorte of op jonge leeftijd een genetische screening. Die brengt zijn kansen op verschillende aandoeningen in beeld. Als de kansen hoger zijn dan gemiddeld is het aan zijn ouders om preventief actie te ondernemen. Of later aan hemzelf om op basis van de combinatie van kans en ernst van de toekomstige aandoening nú een keus te maken.   

Toekomstmuziek? Actrice Angelina Jolie maakte een paar jaar geleden al bekend dat ze preventief haar borsten liet verwijderen. Uit een genetische screening bleek dat ze het BRCA-1 gen had geerfd. Haar eigen moeder was op 56-jarige leeftijd aan borstkanker overleden en de kans dat Jolie het ook zou krijgen werd ingeschat op 87%.

Ze schreef in een open brief aan de New York Times onder meer: “Ik wil de boodschap overbrengen aan andere vrouwen dat er mogelijkheden zijn. Het woord kanker brengt onmiddellijk een gevoel van onmacht met zich mee, maar in bepaalde gevallen kan je preventief heel wat werk verrichten. Het is mijn hoop dat vrouwen die hiermee worstelen ook hun genen kunnen laten testen, en als ze een hoog risico op kanker hebben, weten zij nu ook dat er opties zijn.” Door de amputatie daalde de kans dat ze borstkanker zou krijgen tot onder de vijf procent. Zou u het in dat geval ook niet doen?

Ziekenhuizen wereldwijd zien sinds Jolie’s publieke uitlatingen een enorme toename in het aantal vrouwen dat screening aanvraagt. Borstkanker is de meest voorkomende kankersoort bij vrouwen. In slechts een fractie is de oorzaak echter te relateren aan een erfelijke genmutatie. En het risico op het ontwikkelen van de ziekte verschilt sterk per vrouw. Het aanbieden van een screeningstest moet alleen gebeuren als de uitslag ook zinvol gebruikt kan worden.

De zorg van de toekomst zal echter steeds meer ‘risicomanagement’ worden waarbij we niet handelen op basis van een acute ziekte, maar op basis van mogelijke toekomstscenario’s inschatten hoe we een bepaalde ziekte kunnen voorkomen. En inderdaad, voorkomen is vaak beter dan genezen. 

Onzekerheden nemen echter ook toe, en ik denk dat de afwegingen kunnen worden vergeleken met de discussie over het wel of niet vaccineren. Met het verschil dat het nu gaat over vrijwel alle mogelijke aandoeningen en ziektes. Zonder dat je dode of artificiële ziektekiemen tot je hoeft te nemen.

Het gebruik van technologie stopt niet bij screening, maar gaat ook een toenemende rol spelen bij de diagnose en behandeling als Hans toch buikpijn krijgt. Informatietechnologie om te helpen de wereldwijd beschikbare berg gegevens en ervaringen tot zinvolle informatie voor de diagnose van Hans te verwerken wordt steeds verfijnder. Zo heeft computerbedrijf IBM een slimme zelflerende zoekmachine ontwikkeld. Het apparaat heet Watson, vernoemd naar Thomas J. Watson (1874-1956), de eerste CEO van IBM. Een paar jaar geleden werd de computer wereldberoemd toen hij in een algemene kennisquiz (een soort Triviant) veel slimmer bleek dan zijn twee menselijke tegenspelers. Sindsdien wordt Watson samen met ziekenhuizen onder andere ontwikkeld voor de diagnose en behandeling van kanker.

Watson is een computer waar je vragen aan kan stellen. Hij zoekt met een enorme precisie en combineert daarbij alle persoonlijke gegevens van de patient (inviduele algemene en medische situatie) met alle wereldwijd relevante beschikbare informatie (inclusief de resultaten van meest recent medisch onderzoek).

En dat is precies wat de dokter van Hans ook doet als hij een diagnose stelt en een behandelplan opstelt. Hij combineert de uiterlijke verschijning en aanvullend onderzoek van Hans met zijn boekenkennis en eerdere klinische ervaringen. Met het verschil dat één persoon of één team simpelweg nooit de kennis kan inzetten die vandaag wereldwijd beschikbaar is.

Tel daarbij op dat een deel van de apparatuur die vroeger alleen in de spreekkamer van de dokter te vinden is nu voor iedereen toegankelijk is. Continue je hartslag en suikerwaarden meten en automatisch een bericht naar je diabetesverpleegkundige sturen als het nodig is? Laat dat maar over aan je horloge. Een foto maken van de staafjes en kegeltjes aan de binnenkant van je oog? Je hoeft alleen de app op je telefoon te installeren.

Voorspellen is lastig, zeker als het om de toekomst gaat. Maar ik denk dat zowel Hans als zijn dokter zich straks geen zorg meer kunnen voorstellen zonder genetische testen. En het volstrekt normaal vinden dat Watson in de spreekkamer staat. Wie herinnert zich de tijd dat de dokter moest werken zonder stethoscoop?

Ondertussen geef ik u vast een strikt persoonlijk advies op basis van uw huidig individueel risicoprofiel: beweeg meer, eet gezonder en drink meer water. En lees een (e-)boek van die andere Thomas Watson (ca. 1620-1668). De kansen dat u daarmee nog gezonder wordt dan Angelie Jolie zijn aanzienlijk.

[Gepubliceerd in het Reformatorisch Dagblad, 28 augustus 2015]

My friend's tragic run of depression

John (not his real name) and I met for the last time a few weeks ago. As usual, we did a weekly jog after work. When we had finished our run, and dried ourselves, he gave me a selfie-stick. He had recently received it at a dinner-and-dance at his work.

Selfie, a self-made portrait of yourself, was chosen as the 2013 Dutch word of the year. My English spelling checker does not recognise the word. Or is that because there is usually at least one other person besides the photographer in a selfie? We might better call it a "wefie".

John, however, preferred pictures of scenery. Or fish. So he happily gave away his stick. But we needed to try it out first. And so what turned out to be my last moment with John was captured in a wefie of the two of us, taken at 8.47pm in parking space 147 at the Botanic Gardens.

Then, Dead Body Found Near Park In Punggol Road, said page 10 of this newspaper on Feb 15. That was the body of my friend. He was 45 years old. He died after an overdose of medication.

On the day of his death, my wife and I had been living in Singapore for exactly two years. We had actually met John before that - in church when we were here for a two-week orientation for my new job. We felt a connection and he even saw us off when we flew home.

That was the start of our friendship. He and his wife made us feel at home in Singapore.

He arranged for a trustworthy housing agent and helped us to find a nice block in Clementi. We shared many meals and enjoyed fellowship in what we called our "238 community", referring to our table number at the Old Airport Road Hawker Centre.

Not everything in his garden was rosy. From his student years on, he had suffered from severe depression. With a daily intake of medication, things could go well for months only to suddenly take a downward spiral. Anxiety and uncertainty came together in his gloomy weeks during which he blamed himself for not taking care of his wife.

One of the last WhatsApp messages that we shared was about jogging: "Hi John, would you be able to run Thursday?"

"No. Anyway, this week I am quite drained so trying not to over exert myself. Some symptoms of anxiety and brain fog showing up. Pray with me."

We will never have a run again. He has finished his earthly one.

Off the tracks

HIS death has called my attention to a topic that I had often been thinking about during my journey with him: the terrible stigma associated to mental illness.

Whenever I asked a taxi driver to take me to the Institute of Mental Health (IMH) to visit John during one of his many admissions, they would look at me twice.

The fact that the buildings are off the beaten track (in Buangkok Green), away from daily life, does not help people to easily understand what is going on there.

Compared to diagnosing and treating bodily ailments, dealing with mental issues of the self are not as straightforward.

Mental disorders are, however, chronic medical illnesses just like heart disease and diabetes. Research shows there are genetic and biological causes for mental illness, and often they can be treated effectively.

Many have told me that Singapore is so stressful that depression must be a result of that. I am not a psychiatrist, but the specific causes of mental illness are not yet fully understood. Stress and factors such as genetic predisposition and abnormalities in brain chemicals are possible contributing factors.

Studies show that mental illnesses are not that uncommon. A 2012 study by Associate Professor Chong Siow Ann and colleagues at the IMH showed that one out of 17 Singaporean adults is suffering from a major depressive disorder.

And in 2009, another study by Dr Alvin Liew and others of 600 children, aged between six and 12 years, reported that 22 per cent of those surveyed indicated they harboured suicidal tendencies.

While medication plays a great role in the treatment of mental diseases, the role of (continuous) therapeutic sessions and social activities is, at the least, important too.

Regulations that enable employers to send their afflicted staff for these sessions in a flexible manner would be more fruitful than full medical leave or hospitalisation as the only options.

A mental illness is an illness, not a character flaw. It has nothing to do with being weak or lacking willpower. Although people with mental illness can play a big part in their own recovery, they did not choose to become ill.

Someone's religious faith can be protective and supportive when it comes to mental illnesses. That was true for John.

On July 7 last year, during one of his dark periods, he messaged me: "I know the Lord will make provision for me and my family. He has holden me by my right hand. But I still can't help feeling anxious. Confused and perplexed."

However, Christians can also be discouraging to patients if they relate mental illness to a lack of faith or a result of specific sins. Mental health is related to spiritual health but the two are not equivalent and the causality is limited.

As Christianity is growing in Asia, more work is needed to develop local Bible-based views on mental health and the relation between medical and pastoral care.

A very good friend

JOHN'S life has taught me that someone with a mental issue can be a very good friend. Yet, at his funeral, I was surprised to find that many seemed to understand so little about what he was going through.

As the Singapore Association for Mental Health (SAMH) advises, we can do much to support our suffering family or friends. This includes: learning about the disorder and the recovery process; being hopeful, respectful, encouraging and supportive; not dismissing emotions.

Understand the person's perspectives and offer hope; encourage the person to seek and sustain professional treatment; do not ignore comments about suicide. Work together with the help of professionals to reduce the risk of suicide; revise expectations and set realistic goals; and practise good self-care.

Former United States president Bill Clinton said once: "Mental illness is nothing to be ashamed of, but stigma and bias shame us all."

If sharing my friend John's story here - with the consent of his family - can be helpful in advancing such understanding, our "wefie" was not taken in vain.

[This article was published in The Straits Times, 13 March 2015]

Vierhonderdzeventieneneenhalf

Als God het wil wordt 2015 een jaar vol jubilea. Dat betekent feestelijk terugdenken en zo mogelijk met geleerde lessen hoopvol vooruit blikken.

Overseas Mission Fellowship (OMF) bestaat 150 jaar. Mijn vrouw werkt sinds vorig jaar bij het internationale hoofdkantoor van deze organisatie die door Hudson Taylor werd opgericht als de China Inland Mission. De 21-jarige Taylor kwam na een zeereis van vijf maanden vanuit het christelijke Engeland aan in Shanghai. Daar wist men van God noch gebod. Vandaag worden in China de meeste Bijbels ter wereld gedrukt. En laten de Britten zich liever door natuurkundige Stephen Hawking onderwijzen in het atheïsme.

Mijn opa bestaat vandaag 80 jaar. Als tienjarige bevoer hij tijdens de ‘watertijd’ Walcheren op een zelfgemaakt vlot. De vaders van Hawking hadden de dijken gebombardeerd. Daarmee dwongen ze de Duitsers zich terug te trekken uit het Nederlandse deel van de ‘Atlantic Wall’ en werd de vroege bevrijding van Zeeland en uiteindelijk heel Nederland ingeluid. Voor opa betekende het bijna een jaar een zeeleven op het land. Met alle genoegens die dat voor een kleine jongen met zich mee brengt. Hij kan er smakelijk over vertellen. Gefeliciteerd, opa!

Mijn schoonvader bestaat in augustus 65 jaar. Met pensioen? Nee hoor, dat deed hij 10 jaar geleden al. Rijkswaterstaat had het minder druk dan in de watertijd en werkte graag mee aan een vervroegde uittreding. Maar het Waterschap en andere overheden maakten de afgelopen jaren graag gebruik van zijn expertise, zodat hij met zijn eigen bedrijf de agenda voller heeft dan ooit. Nadat zijn altijd aan huis wonende moeder op 93-jarige is overleden heeft hij zijn huis voor de tweede keer volledig opknapt. En ondertussen getuigt hij onder asielzoekers van Christus. De participerende samenleving is misschien nieuw voor Rutte; onder de mensen is het al lang uitgevonden.

Singapore bestaat 50 jaar. Althans, als onafhankelijke republiek. Al in 300 na Christus werd het eiland door Chinese zeelui op kaarten gezet. Rond 1200 sticht Prins Srivijayan er een nederzetting. Hij noemt het Singapura (leeuwenstad), vermoedelijk omdat hij op het eiland een leeuw aantrof. Het wordt een belangrijke handelspost. In 1819 sticht Sir Stamford Raffles Singapore als nieuwe havenstad van de Britten. Want onze Nederlandse VOC domineert Indonesië en de overgrootvaders van Hawking willen een eigen handelspost om hoge Nederlandse belastingen te voorkomen. De Engelsen zijn aan het bewind tot in 1959 de eerste zelfstandige verkiezingen gehouden worden. Er wordt nog even geprobeerd om met Maleisië samen te gaan, maar de verschillen zijn te groot en in 1965 wordt het onafhankelijke Singapore uitgeroepen. De partij die in 1959 de verkiezingen won is nog steeds aan de macht. Het land is in een halve eeuw vrijwel onherkenbaar veranderd en uitgegroeid tot een rijke wereldhavenstad. Waar boeddhisme sterk afneemt en christendom en materialisme groeien. 

Ik besta 35 jaar. Maar laten we het daar maar niet over hebben.

Het Singapore National Eye Centre bestaat 25 jaar. De vorig jaar overleden oprichter professor Arthur Lim vond dat je dingen beter kunt als je ze vaker doet. Oogoperaties concentreren in een oogziekenhuis dus. En super specialiseren. De een in het hoornvlies, de ander in het netvlies, een derde in kinderogen. En naast zorg een sterke nadruk op training en wetenschappelijk onderzoek. Daardoor kwamen grote veranderingen: waar je als patiënt in de oprichtingsjaren nog bijna twee weken moest worden opgenomen voor een staaroperatie, kan het tegenwoordig in dagbehandeling. En waar iemand met natte maculadegeneratie vroeger snel achteruit ging omdat er geen behandeling bestond, is tegenwoordig met eenvoudige injecties het ziekteproces ingrijpend te vertragen. Het is inspirerend juist in dit jubileumjaar bij dit ziekenhuis te werken.  

Ons huwelijk bestaat 12,5 jaar. De gemiddelde huwelijksduur bij echtscheiding in Nederland is 14,4 jaar en bijna 40% van de bootjes legt vroegtijdig aan. Dus past het hierbij dankbaar stil te staan. Wie weet zorg ik te zijner tijd voor een reflectie. Gezien reacties op eerdere meer persoonlijke schrijfsels heeft u dan ook iets om hoopvol naar uit te kijken.

De wereld verandert. Het is verleidelijk om te midden van terreur en ellende door schietende extremisten en neerstortende vliegtuigen meer te bidden dan te danken. Toch roept Paulus op om ‘in dankbaarheid’ te bidden: ‘Weest in geen bezorgd; maar laat uw begeerten in alles door bidden en smeken, met dankzegging bekend worden bij God’ (Phil. 4:6).

(gepubliceerd in Ref Dagblad, 16 januari 2015)